Integrallashgan koreys tili grammatikasi – Yuqori 6 (고급 6)
“Integrallashgan koreys tili” darsligi boʻyicha Yuqori 6 darajasidagi 60 ta qoida (1–15-darslar): adabiy va rasmiy uslub qoliplari (-고자, -(으)로 말미암아, 을/를 막론하고, -(으)리라), haddan tashqari toʻsiqsizlik va faraz (-(으)ㄹ지라도, -(으)ㄹ망정, -(으)ㄴ들, -아/어 봤자), qiyosiy tanlov (-(으)ㄹ 바에야, -느니 차라리, -은/는 고사하고) va yuqori darajadagi iboralar (-기 짝이 없다, -기 십상이다, -기 일쑤이다, -(으)ㄹ래야 -(으)ㄹ 수 없다).
1-dars: Haddan tashqari his-tuygʻu va eslash4 grammatik qoidalar
-(으)ㄴ 나머지 bilan haddan oshish sababi, -기 짝이 없다 bilan tengsiz daraja, -았/었더라면 bilan oʻtmishga oid shart va 더러/보고 oʻzlashtirma gap qoʻshimchalari.
- -(으)ㄴ 나머지-(eu)n nameoji#01V/A + -(으)ㄴ 나머지 (Haddan tashqari …ganidan)haddan tashqari …ganidan (birinchi qismdagi oʻta holat yoki harakat ikkinchisidagi natijaga sabab boʻladi).
- -기 짝이 없다-gi jjagi eopda#02A + -기 짝이 없다 (Gʻoyat, tengsiz darajada)tengsiz, gʻoyat, beqiyos (baho yoki tuygʻuning eng yuqori darajasini taʼkidlaydi).
- -았/었더라면 (회상)-at/eotdeoramyeon#03V/A + -았/었더라면 (Oʻshanda …ganimda edi…)Oʻshanda …ganimda edi (oʻtmishdagi voqeadan chuqur afsusni bildiruvchi eslash shakli).
- 더러 / 보고deoreo / bogo#04N + 더러 / 보고 (Kimgadir — oʻzlashtirma buyruq/iltimosda)kimgadir / kimgadir …ing deb (ogʻzaki nutqda oʻzlashtirma buyruq, iltimos yoki taklif qabul qiluvchisini bildiruvchi qoʻshimcha).
2-dars: Rasmiy niyat va sababni koʻrsatish4 grammatik qoidalar
-고자 bilan rasmiy maqsad, -(ㄴ/는)다기에 bilan eshitilgan sabab, 마저 'hatto oxirgisi' qoʻshimchasi va -(으)ㄴ/는 탓에 bilan ayblash.
- -고자-goja#05V + -고자 (하다) (…ish maqsadida — rasmiy)…ish uchun, …ish niyatida (-(으)려고 ning rasmiy yozma shakli).
- -(ㄴ/는)다기에-(n/neun)dagie#06V/A + -(ㄴ/는)다기에, N + -(이)라기에 (…deb eshitganim uchun)…deb eshitganim uchun / kimdir …degani uchun (eshitilgan gap soʻzlovchining bosh gapdagi harakatiga sabab boʻladi).
- 마저majeo#07N + 마저 (hatto oxirgisi ham)hatto (oxirgisi) ham (oxirgi qolgan kishi yoki narsa ham qamrab olinganini bildiradi, odatda noxush natijada).
- -(으)ㄴ/는 탓에-(eu)n/neun tase#08V/A + -(으)ㄴ/는 탓에, N + 탓에 (…ning aybi bilan, …tufayli)…tufayli, …ning aybi bilan (salbiy natija uchun aybni yuklaydi).
3-dars: Ikki maqsad va kuchli toʻsiqsizlik4 grammatik qoidalar
-(으)ㄹ 겸 bilan ikki maqsad, -고말고요 bilan qatʼiy rozilik, -(ㄴ/는)다고 bilan subyektiv sabab va -더라도 bilan faraziy toʻsiqsizlik.
- -(으)ㄹ 겸-(eu)l gyeom#09V + -(으)ㄹ 겸 (해서) (…ish uchun ham, …ish uchun ham)ham …ish, ham …ish uchun (bitta harakat bir vaqtda ikki va undan ortiq maqsadga xizmat qiladi).
- -고말고요-gomalgoyo#10V/A + -고말고요 (Albatta! Shubhasiz!)Albatta! / Shubhasiz! (suhbatdoshning savolini qatʼiy tasdiqlaydi yoki qoʻllab-quvvatlaydi).
- -(ㄴ/는)다고 (이유)-(n/neun)dago#11V/A + -(ㄴ/는)다고 (…deb / …degan bahona bilan)…degani uchun / …deb daʼvo qilib (eganing bosh gapdagi harakat uchun aytgan sababi yoki bahonasi).
- -더라도-deorado#12V/A + -더라도, N + -(이)더라도 (…sa ham — faraziy)…sa ham (kuchli faraziy toʻsiqsizlik: birinchi qism rost boʻlsa ham, bosh gap oʻzgarmaydi).
4-dars: Ketma-ketlik va toʻliq qamrov4 grammatik qoidalar
-고서 bilan qatʼiy ketma-ketlik, -고요 bilan suhbatda qoʻshimcha, -던가요? bilan oʻtgan tajribani soʻrash va (이)나 (이)나 할 것 없이 bilan toʻliq qamrov.
- -고서-goseo#13V + -고서 (…ib boʻlgach, keyin…)Birinchi harakat tugagach, ikkinchisi bajariladi (ketma-ketlikni taʼkidlaydi).
- -고요-goyo#14V/A + -고요, N + -(이)고요 (Yana…, buning ustiga…)yana…, bundan tashqari… (suhbatda qoʻshimcha maʼlumot yoki fikr qoʻshadi).
- -던가요?-deongayo?#15V/A + -던가요?, N + -(이)던가요? (Oʻshanda …midi? — xotirani soʻrash)Qanday edi? / Rostdan shunday edimi? (tinglovchidan oʻtgan tajribani eslashni soʻraydi yoki oʻziga savol beradi).
- (이)나 (이)나 할 것 없이(i)na (i)na hal geot eopsi#16N1(이)나 N2(이)나 할 것 없이 (…mi, …mi farqi yoʻq)N1 boʻlsin, N2 boʻlsin — barchasi bir xil (istisnosiz hammani qamrab olishni taʼkidlaydi).
5-dars: Bosqichma-bosqich inkor va yagona natija4 grammatik qoidalar
-기는커녕 bilan qatʼiy inkor, -(으)니만큼 bilan mutanosib asos, -(으)ㄹ 따름이다 bilan yagona holat va -는 수가 있다 bilan ehtimoldan ogohlantirish.
- -기는커녕 / -은/는커녕-gineunkeonyeong / -eun/neunkeonyeong#17V/A + -기는커녕, N + -은/는커녕 (…u yoqda tursin)…u yoqda tursin, aksincha… (birinchisini qatʼiy inkor etib, yanada keskin yoki teskari vaziyatni aytadi).
- -(으)니만큼-(eu)nimankeum#18V + -느니만큼, A + -(으)니만큼, N + -(이)니만큼 (…ekan, demak…)…ekan, …ni hisobga olsak (oldingi faktni bosh gapdagi xulosa yoki talab uchun jiddiy asos sifatida tan oladi).
- -(으)ㄹ 따름이다-(eu)l ttareumida#19V/A + -(으)ㄹ 따름이다, N + -일 따름이다 (Faqat…, …dan boshqa iloj yoʻq)faqat … his qilish/qilish mumkin (aytilgandan boshqa harakat yoki tuygʻu yoʻqligini taʼkidlovchi rasmiy ibora).
- -는 수가 있다-neun suga itda#20V + -는 수가 있다 (…ib qolishi mumkin)Ba'zan …ib qolishi mumkin / ehtiyot boʻling… (muayyan holatda noxush hodisa roʻy berishi mumkinligidan ogohlantiradi).
6-dars: Ehtimollik va afsuslanarli burilish4 grammatik qoidalar
-(으)ㄹ 법하다 bilan ehtimollik, -(이)나마 bilan kamtarona toʻsiqsizlik, -더라고요 bilan koʻrilganni eslash va -(으)련마는 bilan afsusli qarama-qarshilik.
- -(으)ㄹ 법하다-(eu)l beophada#21V/A + -(으)ㄹ 법하다 (Ehtimoli katta, mantiqan toʻgʻri)mantiqan toʻgʻri / ehtimoli katta (sogʻlom aql yoki vaziyatga koʻra tabiiy va mumkin).
- -(이)나마-(i)nama#22N + -(이)나마 (Hech boʻlmasa …, garchi … boʻlsa-da)faqat … boʻlsa-da / kamtarona boʻlsa-da, hech boʻlmasa… (mukammal boʻlmagan narsani qabul qiladi yoki kamtarlik bilan oddiy narsani taklif etadi).
- -더라고요-deoragoyo#23V/A + -더라고요, N + -(이)더라고요 (Oʻzim koʻrdim/boshdan kechirdimki…)Koʻrdim/boshdan kechirdimki… (soʻzlovchi oʻtmishda shaxsan koʻrgan yoki his qilgan narsani tinglovchiga aytib beradi).
- -(으)련마는 / -(으)련만-(eu)ryeonmaneun / -(eu)ryeonman#24V/A + -(으)련마는 / -(으)련만 (…ishi kerak edi, ammo…)…ishi kerak edi, afsuski… (ikkinchi qismdagi voqelik birinchisidagi kutilma yoki farazga zid ekanidan afsus).
7-dars: Yuqori moyillik va qoʻshib boruvchi bogʻlanish4 grammatik qoidalar
-기 십상이다 bilan yuqori salbiy moyillik, -(으)ㄹ뿐더러 bilan qoʻshish, -(ㄴ/는)다거나 bilan muqobil harakatlar va -(으)ㄹ지라도 bilan kuchli toʻsiqsizlik.
- -기 십상이다-gi sipsangida#25V + -기 십상이다 (…ishi turgan gap, koʻpincha…)…ishi turgan gap / deyarli aniq (salbiy natija ehtimoli yuqoriligidan ogohlantiradi).
- -(으)ㄹ뿐더러-(eu)lppundeoreo#26V/A + -(으)ㄹ뿐더러, N + -일뿐더러 (Nafaqat…, balki…)nafaqat…, balki… (birinchi faktdan tashqari, xuddi shu yoʻnalishdagi yana bir fakt ham bor).
- -(ㄴ/는)다거나-(n/neun)dageona#27V/A + -(ㄴ/는)다거나 (yoki / masalan…)yoki / masalan … yoki … (namunaviy harakat/holatlarni sanaydi yoki ikki qarama-qarshi imkoniyatni juftlaydi).
- -(으)ㄹ지라도 / -(으)ㄹ지언정-(eu)ljirado / -(eu)ljieonjeong#28V/A + -(으)ㄹ지라도 / -(으)ㄹ지언정, N + -일지라도 (…sa ham / …dan koʻra)1) -(으)ㄹ지라도: …sa ham (rasmiy toʻsiqsizlik). 2) -(으)ㄹ지언정: …sa-da / …dan koʻra…
8-dars: Muqobilni tanlash va jadal harakat4 grammatik qoidalar
-(으)ㄹ 바에야 bilan muqobilni tanlash, -(으)ㄴ/는 만큼 bilan mutanosib daraja, -고 들다 bilan qatʼiy harakat va toʻsiqsiz -(ㄴ/는)다마는.
- -(으)ㄹ 바에야-(eu)l baeya#29V + -(으)ㄹ 바에야 (…gandan koʻra…)1) (Yoqimsiz) A ni qilgandan koʻra B ni qilaman. 2) Baribir A ni qilar ekanmiz, yaxshilab qilaylik.
- -(으)ㄴ/는 만큼 (비례)-(eu)n/neun mankeum#30V/A + -(으)ㄴ/는 만큼, N + -인 만큼 (…ga mutanosib / …ekan)…ga mutanosib, …chalik, …ekan (mutanosib tenglik yoki kuchli sabab).
- -고 들다-go deulda#31V + -고 들다 (Tinmay qistamoq, yopishib olmoq)yopishib olmoq / tinmay qistamoq / qatʼiyat bilan harakat qilmoq.
- -(ㄴ/는)다마는-(n/neun)damaneun#32V/A + -(ㄴ/는)다마는 (Garchi…, lekin…)garchi / toʻgʻri, …, biroq… (oldingi fikrni tan olib, qarama-qarshi yoki ikkilanuvchi fikr qoʻshadi).
9-dars: Yoqasida turgan holat va qatʼiy inkor4 grammatik qoidalar
-(으)ㄹ락 말락 하다 bilan yoqasida turish, -(으)ㄹ 리가 없다 bilan imkonsizlik, -(으)ㄴ/는 마당에 bilan vaziyatga tayanish va -느니 (차라리) bilan afzal koʻrish.
- -(으)ㄹ락 말락 하다-(eu)llak mallak hada#33V + -(으)ㄹ락 말락 하다 (…ay-…may deb turmoq / arang)qilay-qilmay deb turmoq / goh qilib, goh qilmaslik / arang sezilmoq.
- -(으)ㄹ 리가 없다-(eu)l liga eopda#34V/A + -(으)ㄹ 리가 없다, N + -일 리가 없다 (…ishi mumkin emas)…ishiga hech qanday asos yoʻq / mumkin emas (mantiq yoki faktlarga zid ekani uchun ehtimolni qatʼiy rad etadi).
- -(으)ㄴ/는 마당에-(eu)n/neun madange#35V/A + -(으)ㄴ/는 마당에, N + -인 마당에 (…gan bir paytda, …ekan)…gan bir paytda, …ning ayni avjida (hozirgi vaziyatni ritorik tanqid yoki baho uchun asos qiladi).
- -느니 (차라리)-neuni (charari)#36V + -느니 (차라리) (…gandan koʻra, yaxshisi…)A ni qilgandan koʻra B yaxshiroq (yoqimsiz A variantini rad etib, B ni tanlaydi).
10-dars: Serqatnov hayot va rasmiy sabab-oqibat4 grammatik qoidalar
-(으)랴 -(으)랴 bilan koʻp ishga ulgurish, -기 일쑤이다 bilan tez-tez boʻladigan noxushliklar, -(ㄴ/는)다는 점에서 jihat belgisi va -(으)로 말미암아 rasmiy sabab.
- -(으)랴 -(으)랴-(eu)rya -(eu)rya#37V1-(으)랴 V2-(으)랴 (Ham …, ham … bilan band)Ham A, ham B bilan band (bir vaqtda bajarilishi kerak boʻlgan bir nechta ishni sanab, eganing charchagani yoki band ekanini bildiradi).
- -기 일쑤이다-gi ilssuida#38V + -기 일쑤이다 (Tez-tez …ib turmoq)tez-tez …ib turmoq (noxush xato yoki hodisa doim roʻy berishini bildiradi).
- -(ㄴ/는)다는 점에서-(n/neun)daneun jeomeseo#39V/A + -(ㄴ/는)다는 점에서, N + -(이)라는 점에서 (…degan jihatdan)…degan jihatdan (baho yoki qiyos asosidagi aniq jihatni koʻrsatadi).
- -(으)로 말미암아-(eu)ro malmiama#40N + -(으)로 말미암아 (…sababli, …oqibatida — rasmiy)…sababli, …oqibatida (muhim natijaning tub sababini bildiruvchi rasmiy adabiy ibora).
11-dars: Ritorik toʻsiqsizlik va shartli istisno4 grammatik qoidalar
-(으)ㄴ들 bilan ritorik toʻsiqsizlik, -(으)면 몰라도 bilan yagona istisno, -길래 bilan ogʻzaki sabab va -기만 하면 bilan doimiy turtki.
- -(으)ㄴ들-(eu)ndeul#41V/A + -(으)ㄴ들, N + -인들 (…sa ham nima foyda?)Shunday boʻlganda ham (nima qila olardi?) (faraziy shartni tan olib, befoydalikni ritorik savol bilan taʼkidlaydi).
- -(으)면 몰라도-(eu)myeon mollado#42V/A + -(으)면 몰라도, N + -(이)면 몰라도 (…boʻlsa boshqa gap, aks holda yoʻq)Agar … boʻlsa, balki, aks holda… (mumkin boʻladigan istisno shartni qoʻyib, hozirgi holatda rad etadi).
- -길래-gillae#43V/A + -길래, N + -(이)길래 (…ni koʻrib, men… / Nima boʻldiki…?)1) …ni koʻrib/sezib, men … qildim (ogʻzaki). 2) (Soʻroq soʻzlari bilan) Nima/kim/qanday boʻldiki…?
- -기만 하면-giman hamyeon#44V/A + -기만 하면 (…di deguncha…)har gal … boʻlganda, albatta… (doimiy odatiy natija yoki yetarli shartni bildiradi).
12-dars: Befoyda urinish va yozma nutq bogʻlovchilari4 grammatik qoidalar
-(으)나 마나 bilan ayon natija, -건마는 bilan adabiy zidlov, -은/는 고사하고 bilan '…u yoqda tursin' va -거니와 qoʻshuvchi bogʻlovchi.
- -(으)나 마나-(eu)na mana#45V + -(으)나 마나(이다) (Qilsa ham, qilmasa ham baribir)Qilish-qilmaslikning farqi yoʻq (befoyda yoki natija allaqachon ayon).
- -건마는 / -건만-geonmaneun / -geonman#46V/A + -건마는 / -건만, N + -(이)건마는 (…sa-da, ammo…)…sa-da, ammo… (ikkinchi qism birinchisi anglatganiga zid ekanidan afsus bildiruvchi adabiy zidlov qoʻshimchasi).
- -은/는 고사하고-eun/neun gosahago#47N + -은/는 고사하고, V + -기는 고사하고 (…u yoqda tursin, hatto … ham yoʻq)…u yoqda tursin (birinchi qismdagi yuqori talabni chetga surib, ikkinchisidagi oddiy talabga ham erishib boʻlmasligini aytadi).
- -거니와-geoniwa#48V/A + -거니와 (Nafaqat…, balki…)…ishi rost boʻlibgina qolmay, yana… (birinchi faktni tan olib, xuddi shu yoʻnalishdagi faktni qoʻshadi).
13-dars: Kutilmagan kashfiyot va mutlaq imkonsizlik4 grammatik qoidalar
-(으)ㄹ 줄이야 bilan hayratli undov, -기 마련이다 bilan tabiat qonuni, -(으)ㄹ래야 -(으)ㄹ 수 없다 bilan mutlaq imkonsizlik va qoʻshuvchi -(으)려니와.
- -(으)ㄹ 줄이야-(eu)l juriya#49V/A + -(으)ㄹ 줄이야, N + -일 줄이야 (Kim oʻylabdi deysiz…!)Kim oʻylabdi deysiz…! / Oʻylab koʻring-a…! (mutlaqo kutilmagan vaziyatdan hayratlanish).
- -기 마련이다-gi maryeonida#50V/A + -기 마련이다 (Muqarrar, tabiiyki)muqarrar / tabiiyki (biror narsa oʻz-oʻzidan albatta roʻy berishini bildiradi).
- -(으)ㄹ래야 -(으)ㄹ 수 없다-(eu)llaeya -(eu)l su eopda#51V + -(으)ㄹ래야 + V + -(으)ㄹ 수(가) 없다 (…ay desa ham …olmaydi)…ay desa/urinsa ham aslo …olmaydi (feʼlni takrorlab mutlaq imkonsizlikni taʼkidlaydi).
- -(으)려니와-(eu)ryeoniwa#52V/A + -(으)려니와, N + -(이)려니와 (Nafaqat…, balki…)nafaqat …deb oʻylayman/tan olaman, balki… (adabiy qoʻshib boruvchi bogʻlovchi).
14-dars: Shartsiz qamrov va qatʼiy qaror4 grammatik qoidalar
을/를 막론하고 bilan qatʼi nazar, -(으)리라 bilan adabiy niyat/taxmin, -아/어 봤자 bilan befoydalik va -(으)ㄹ망정 bilan qatʼiy toʻsiqsizlik.
- 을/를 막론하고eul/reul mangnonhago#53N + 을/를 막론하고 (…dan qatʼi nazar)…dan qatʼi nazar, farqlamasdan (rasmiy yozma nutqda istisnosiz barcha toifalarni qamrab oladi).
- -(으)리라-(eu)rira#54V/A + -(으)리라, N + -(이)리라 (Albatta…, men albatta… — adabiy)1) Men albatta … qilaman (tantanavor qaror). 2) Ehtimol / albatta … boʻlsa kerak (adabiy taxmin).
- -아/어 봤자-a/eo bwatja#55V/A + -아/어 봤자 (…ib koʻrsangiz ham befoyda)…ib koʻrsa ham foydasi yoʻq / nari borsa … xolos (birinchi qismdagi urinishni befoyda deb biladi).
- -(으)ㄹ망정-(eu)lmangjeong#56V/A + -(으)ㄹ망정, N + -일망정 (…sa ham hech qachon… / …dan koʻra)…sa ham / B ni qilgandan koʻra A ga chidayman (noqulay sharoitda ham axloqiy pozitsiya yoki qatʼiy qarorni saqlaydi).
15-dars: Munosabatga bogʻliqlik va suhbat ohanglari4 grammatik qoidalar
-기 나름이다 bilan harakatga bogʻliqlik, -(으)ㄴ/는 김에 bilan shu bahonada, -는 둥 마는 둥 bilan chala harakat va -(으)ㄴ/는걸요 bilan yumshoq eʼtiroz/undov.
- -기 나름이다 / 나름이다-gi nareumida / nareumida#57V + -기 나름이다, N + 나름이다 (Qanday …ishga bogʻliq)…ga bogʻliq (natija qanday qilinishi yoki yondashilishiga qarab oʻzgaradi).
- -(으)ㄴ/는 김에-(eu)n/neun gime#58V + -(으)ㄴ/는 김에 (Shu bahonada, yoʻl-yoʻlakay)shu bahonada / …ayotganda (davom etayotgan yoki tugagan harakatni boshqa bogʻliq ishni qilish imkoniyati sifatida ishlatadi).
- -는 둥 마는 둥-neun dung maneun dung#59V + -는 둥 마는 둥 (하다) (Chala-chulpa, yuzaki)chala-chulpa / deyarli qilmay (harakat shunchalik yuzaki yoki parishon bajariladiki, goʻyo qilinmagandek).
- -(으)ㄴ/는걸요-(eu)n/neungeoryo#60V/A + -(으)ㄴ/는걸요, N + -인걸요 (Gap shundaki… / Juda …-ku!)1) Yumshoq eʼtiroz yoki sababni tushuntirish ('Gap shundaki…'). 2) Yengil undov ('Ancha …-ku!').
Muhim grammatika va TOPIK imtihoni urgʻusi – Yuqori 6
1. Haddan tashqari toʻsiqsizlik va befoyda faraz
★★★★★Qoidalar: -(으)ㄹ지라도, -(으)ㄹ망정, -(으)ㄴ들, -아/어 봤자, -(으)나 마나
Maslahat: -(으)ㄹ지라도 = …sa ham; -(으)ㄹ망정 = …sa-da / …dan koʻra; -(으)ㄴ들 = …sa ham nima foyda (ritorik savol); -아/어 봤자 va -(으)나 마나 = qilish befoyda.
2. Tanlov qiyosi va bosqichma-bosqich inkor
★★★★★Qoidalar: -(으)ㄹ 바에야, -느니 (차라리), -기는커녕 / -은/는 고사하고
Maslahat: -(으)ㄹ 바에야 va -느니 (차라리) 'A qilgandan koʻra B yaxshiroq' degani; -기는커녕 va -은/는 고사하고 'A u yoqda tursin, hatto B ham yoʻq' degani.
3. -기 bilan baho va moyillik iboralari
★★★★★Qoidalar: -기 짝이 없다, -기 십상이다, -기 일쑤이다, -기 마련이다, -기 나름이다
Maslahat: -기 짝이 없다 = gʻoyat/tengsiz darajada; -기 십상이다 = …ishi oson (salbiy); -기 일쑤이다 = tez-tez …adi (odat); -기 마련이다 = muqarrar ravishda; -기 나름이다 = …ga bogʻliq.
4. Ilmiy, munozarali va adabiy uslub
★★★★☆Qoidalar: -고자, -(으)로 말미암아, 을/를 막론하고, -거니와 / -(으)려니와, -(으)리라
Maslahat: TOPIK II yuqori darajadagi oʻqish (39–50-savollar) va insho yozishda (54-savol) koʻp uchraydi: -(으)로 말미암아 (…tufayli), 을/를 막론하고 (…dan qatʼi nazar), -(으)려니와 (nafaqat…, balki…).
