Integrallashgan koreys tili grammatikasi – Yuqori 5 (고급 5)
“Integrallashgan koreys tili” darsligi boʻyicha Yuqori 5 darajasidagi 46 ta qoida (1–15-darslar): rasmiy sabab va vosita (-(으)로 인해, -(으)ㅁ으로써), daraja va chegara (-(으)ㄴ/는 만큼, -(으)ㄹ 뿐이다, -(으)ㄹ 수밖에 없다), oʻtmishga oid shart (-았/었더라면), tabiiy qonuniyat (-(으)ㄴ/는 법이다, -게 마련이다) va kuchaytiruvchi iboralar (여간 -지 않다, -기가 무섭게, 조차).
1-dars: Maqsad va sabab3 grammatik qoidalar
-게 bilan harakat maqsadi, -(으)ㄹ걸요 bilan soʻzlovchi bilimiga tayangan taxmin va -(으)로 인해 bilan rasmiy sabab.
- -게-ge#01V + -게 (…sin deb, …ishi uchun)…sin deb / …ishi uchun (birinchi qism ikkinchi qismdagi harakat orqali erishiladigan holat yoki maqsadni bildiradi).
- -(으)ㄹ걸요-(eu)lgeoryo#02V/A + -(으)ㄹ걸요 (Ehtimol, menimcha)Ehtimol / menimcha / aminmanki (soʻzlovchining oʻz asosiga tayangan taxmini, ogʻzaki nutqda).
- -(으)로 인해-(eu)ro inhae#03N + -(으)로 인해(서) (…tufayli, …sababli)…tufayli / natijasida (rasmiy yozma nutq, yangiliklar va rasmiy matnlarda).
2-dars: Daraja va maqom3 grammatik qoidalar
-(으)ㄴ/는 만큼 bilan daraja va asosni qiyoslash, -(으)ㄹ 뿐이다 bilan yagona cheklov va -(으)로서 bilan maqom/rol.
- -(으)ㄴ/는 만큼-(eu)n/neun mankeum#04V/A + -(으)ㄴ/는/(으)ㄹ 만큼, N + 만큼 (…darajada / …ekan)1) …chalik, …darajada (mutanosib daraja). 2) …ekan, …gani uchun (birinchi qism ikkinchisi uchun jiddiy asos).
- -(으)ㄹ 뿐이다-(eu)l ppunida#05V/A + -(으)ㄹ 뿐이다, N + 뿐이다 (Faqat, xolos)faqat / xolos (aytilgandan boshqa harakat yoki holat yoʻqligini taʼkidlaydi).
- -(으)로서-(eu)roseo#06N + -(으)로서 (…sifatida)…sifatida, …maqomida (oldingi otning maqomi, lavozimi yoki malakasini bildiradi).
3-dars: Holatning saqlanishi va muqarrarlik3 grammatik qoidalar
-(으)ㄴ 채로 bilan holatni saqlash, -(으)ㄹ 수밖에 없다 bilan ilojsizlik va -되 bilan toʻsiqsiz shart.
- -(으)ㄴ 채(로)-(eu)n chae(ro)#07V + -(으)ㄴ 채(로) (…gan holicha)…gan holatda qolib; biror narsani oʻz holicha qoldirib.
- -(으)ㄹ 수밖에 없다-(eu)l subakke eopda#08V/A + -(으)ㄹ 수밖에 없다 (…dan boshqa iloj yoʻq)…dan boshqa iloj yoʻq; …may ilojim yoʻq; …ishi tabiiy
- -되-doe#09V/A + -되 (…sa-da / …sin, faqat sharti bilan)…sa-da, faqat… sharti bilan (birinchi qismni tan olib, ikkinchisida qarama-qarshilik yoki shart qoʻshadi).
4-dars: Harakat almashuvi va aniqlangan natija3 grammatik qoidalar
-아/어다가 bilan harakat natijasini koʻchirish, -았/었더니 bilan natijani bilib olish va -자면 bilan niyat farazi.
- -아/어다가-a/eodaga#10V + -아/어다가 (…ib, natijasini boshqa joyga olib borib…)Birinchi harakat bajariladi va uning natijasi boshqa joyga olib borilib, ikkinchi harakat qilinadi.
- -았/었더니-at/eotdeoni#11V + -았/었더니 (…sam, …ekan / …ganim uchun)Birinchi harakatdan soʻng soʻzlovchi ikkinchi qismda yangi natijani aniqlaydi yoki oqibatni boshdan kechiradi.
- -자면-jamyeon#12V + -자면 (…moqchi boʻlsangiz / kimdir …aylik desa)1) Biror ishni qilmoqchi boʻlsangiz… 2) Kimdir biror ishni qilaylik desa… (-자고 하면 ning qisqargani).
5-dars: Yakuniy natija va shart doirasi3 grammatik qoidalar
-고 말다 bilan yakuniy natija, -(ㄴ/는)다지요? bilan eshitilganni tasdiqlash va -는 한 bilan zarur shart.
- -고 말다-go malda#13V + -고 말다 (Oxir-oqibat …ib qoʻymoq)oxiri …ib qoʻymoq / nihoyat (istalmagan, afsuslanarli natija yoki uzoq kurashdan keyingi natija).
- -(ㄴ/는)다지요?-(n/neun)dajiyo?#14V/A + -(ㄴ/는)다지요?, N + -(이)라지요? (…ekan, shundaymi?)…deb eshitdim, rostmi? (boshqa manbadan eshitilgan maʼlumotni xushmuomala tarzda aniqlash).
- -는 한-neun han#15V + -는 한, N + -인 한 (…ar ekan, sharti bilan)…ar ekan, …doirasida (bosh gap uchun shart yoki chegara qoʻyadi).
6-dars: Vosita va oʻtmishga oid shart4 grammatik qoidalar
-다시피 (하다) bilan deyarli tenglik, -(으)ㅁ으로써 bilan vosita, N(이)며 bilan ikki rol va -았/었더라면 bilan oʻtmishga oid shart.
- -다시피 (하다)-dasipi (hada)#16V + -다시피 / -다시피 하다 (Bilganingizdek / Deyarli)1) V + -다시피: Bilganingiz/koʻrganingiz/eshitganingizdek… 2) V + -다시피 하다: Deyarli, qariyb, …dek.
- -(으)ㅁ으로써-(eu)meurosseo#17V + -(으)ㅁ으로써, N + -(으)로써 (…ish orqali, …vositasida)…ish orqali, …vositasida (natijaga erishish usuli, vositasi yoki quroli).
- -(이)며-(i)myeo#18N + -(이)며 (Ham…, ham… / …mi, …mi)1) Ham…, ham… 2) N1-(이)며 N2-(이)며: N1 ham, N2 ham va hokazo (namunaviy narsalarni sanash).
- -았/었더라면-at/eotdeoramyeon#19V/A + -았/었더라면 (Agar oʻshanda …ganimda edi…)Agar oʻshanda …ganimda edi (oʻtmishda boʻlgan yoki boʻlmagan ishga zid faraz, afsusni bildiradi).
7-dars: Maqol keltirish va tabiiy qonuniyatlar3 grammatik qoidalar
-(ㄴ/는)다고 bilan gap/sabab keltirish, -(으)ㄴ/는 법이다 bilan tabiat qonuni va -(으)ㄴ/는 듯이 bilan oʻxshatish.
- -(ㄴ/는)다고-(n/neun)dago#20V/A + -(ㄴ/는)다고 (Maqolda aytilganidek… / …deb)1) Maqolda aytilganidek… 2) …deb / …deya (maqol yoki bosh gapning subyektiv sababi/maqsadini keltiradi).
- -(으)ㄴ/는 법이다-(eu)n/neun beobida#21V + -는 법이다, A + -(으)ㄴ 법이다 (Tabiiyki, hayot qonuni shu)tabiiyki / muqarrar (muqarrar haqiqat, tabiat qonuni yoki umumiy qoidani bildiradi).
- -(으)ㄴ/는 듯이-(eu)n/neun deusi#22V/A + -(으)ㄴ/는 듯이, N + -인 듯이 (Goʻyo, xuddi …dek)Goʻyo, xuddi …dek (harakat yoki holatni faraziy yoki oʻxshash vaziyatga qiyoslab tasvirlaydi).
8-dars: Qarama-qarshi holatlar va tasdiqlovchi savol3 grammatik qoidalar
-(으)ㄹ 테니까 bilan niyat/taxmin, -(으)ㄴ/는가 하면 bilan qarama-qarshi moyillik va -(ㄴ/는)단/란 말이에요? bilan hayratli tasdiq.
- -(으)ㄹ 테니까-(eu)l tenikka#23V/A + -(으)ㄹ 테니까 (Men …aman, shuning uchun / Ehtimol …, shuning uchun)1) Men …aman, shuning uchun (siz …ing). 2) Ehtimol …, shuning uchun (siz …ishingiz kerak).
- -(으)ㄴ/는가 하면-(eu)n/neunga hamyeon#24V/A + -(으)ㄴ/는가 하면, N + -인가 하면 (Kimdir…, kimdir esa… / …ga kelsak)1) Bir tomondan…, boshqa tomondan… 2) Kim/nima/qanday deb soʻralsa, javob shuki…
- -(ㄴ/는)단/란 말이에요?-(n/neun)dan/ran mariyeyo?#25V/A + -(ㄴ/는)단 말이에요?, N + -(이)란 말이에요? (…demoqchimisiz?!)…demoqchimisiz?! (hayrat yoki ishonmaslikdan qayta soʻrash).
9-dars: Muqobil tanlov va vaziyatdan kelib chiqqan sabab3 grammatik qoidalar
-(이)라도 bilan maqbul muqobil, -는 통에 bilan shovqin-surondan kelgan salbiy sabab va -기에 bilan obyektiv asos/muvofiqlik.
- -(이)라도-(i)rado#26N + -(이)라도 (Hech boʻlmasa… / istalgan…)1) Hech boʻlmasa… (muqobil tanlov). 2) Soʻroq soʻzlari bilan (언제라도, 어느 것이라도): istalgan….
- -는 통에-neun tonge#27V + -는 통에, N + 통에 (…ning shovqin-suronida / …tufayli)…tufayli / …ning shovqin-suroni orasida (istalmagan salbiy natijaga olib keladi).
- -기에-gie#28V/A + -기에 (…ish uchun / …gani uchun)1) V + -기에 (좋다/불편하다): …ish uchun qulay/mos. 2) V/A + -기에: …ni koʻrganim/bilganim uchun men…
10-dars: Eslash va tugallangan harakat3 grammatik qoidalar
-더니 bilan koʻrilgan oʻzgarishni eslash, -(으)ㄹ걸요 bilan oddiy taxmin va -아/어 버리다 bilan hissiy tugallanish.
- -더니-deoni#29V/A + -더니 (Avval …edi, endi esa… / …ni koʻrdim, natijada)1) Avval …edi, endi esa… (vaqt boʻyicha qarama-qarshilik). 2) Kimningdir …ganini koʻrdim, natijada…
- -(으)ㄹ걸 (그랬다)-(eu)lgeol (geuraetda)#30V + -(으)ㄹ걸 (그랬다) (…sam boʻlarkan, …ganimda edi)…sam boʻlarkan (oʻtmishda boshqacha qilmaganimdan afsus).
- -아/어 버리다-a/eo beorida#31V + -아/어 버리다 (…ib qoʻymoq / butunlay …ib boʻlmoq)butunlay tugatmoq / …ib qoʻymoq (harakatning butunlay tugaganini afsus yoki yengillik hissi bilan taʼkidlaydi).
11-dars: Toʻsiqsizlik va kuchaytiruvchi iboralar3 grammatik qoidalar
-(으)ㄴ/는데도 bilan toʻsiqsiz qarama-qarshilik, -(으)ㄴ/는 셈이다 bilan taxminiy baho va 여간 -지 않다 bilan kuchli taʼkid.
- -(으)ㄴ/는데도-(eu)n/neundedo#32V/A + -(으)ㄴ/는데도, N + -인데도 (…ga qaramay, garchi)…ga qaramay, garchi (bosh gap birinchi qismdan kutilganiga zid ravishda roʻy berganini taʼkidlaydi).
- -(으)ㄴ/는 셈이다-(eu)n/neun semida#33V/A + -(으)ㄴ/는 셈이다, N + -인 셈이다 (Deyarli, …dek gap)Umuman olganda, …dek gap / deyarli … (vaziyatni muayyan xulosaga deyarli teng deb baholaydi).
- 여간 -지 않다yeogan -ji anta#34여간 + V/A + -지 않다 (Gʻoyat, oddiy emas)oddiy emas / gʻoyat / haddan tashqari (inkor shakli orqali yuqori darajani kuchli tasdiqlaydi).
12-dars: Oʻzgarish tendensiyasi va mutanosiblik3 grammatik qoidalar
-(으)ㅁ에 따라 bilan mutanosib oʻzgarish, -만 해도 bilan namunaviy misol va -(으)ㄴ/는 대로 bilan muvofiq harakat.
- -(으)ㅁ에 따라-(eu)me ttara#35V + -(으)ㅁ에 따라(서) (…gan sari, …ga qarab)…gan sari (birinchi qismdagi vaziyat oʻzgarganda ikkinchisida ham mos oʻzgarish yuz beradi).
- -만 해도-man haedo#36N + -만 해도 (Birgina …ni olsak / Yaqindagina…)1) Birgina …ni misol qilib olsak. 2) (Vaqt otlari bilan) Yaqindagina… (oʻtmish va hozirni qiyoslash).
- -(으)ㄴ/는 대로-(eu)n/neun daero#37V + -는 대로, A + -(으)ㄴ 대로, N + 대로 (…dek / …ishi bilan)1) …dek, …ga muvofiq. 2) …ishi bilan. 3) Oʻzicha / bor darajasiga qarab.
13-dars: Qarama-qarshi holat va darhol munosabat3 grammatik qoidalar
-(으)면서도 bilan birga mavjud ziddiyat, -기가 무섭게 bilan zudlik bilan ketma-ketlik va -아/어서 그런지 bilan taxminiy sabab.
- -(으)면서도-(eu)myeonseodo#38V/A + -(으)면서도, N + -(이)면서도 (…a turib ham…)…a turib ham, baribir (bir egadagi bir vaqtdagi ikki holat yoki harakat orasidagi ziddiyatni koʻrsatadi).
- -기가 무섭게-giga museopge#39V + -기가 무섭게 (…ishi bilanoq, oʻsha zahoti)…ishi bilanoq darhol… (-자마자 ning kuchaytirilgan shakli, zudlik bilan ketma-ketlikni taʼkidlaydi).
- -아/어서 그런지-a/eoseo geureonji#40V/A + -아/어서 그런지, N + -(이)라서 그런지 (Balki …gani uchundir)Balki …gani uchundir; …dan boʻldimi, bilmayman, ammo… (bosh gapdagi holat yoki harakat sababini ehtiyotkorona taxmin qiladi).
14-dars: Mish-mishni tasdiqlash va muqarrar natija3 grammatik qoidalar
-(ㄴ/는)다면서요? bilan eshitilganni tasdiqlash, -게 마련이다 bilan tabiiy muqarrarlik va 조차 hatto qoʻshimchasi.
- -(ㄴ/는)다면서요?-(n/neun)damyeonseoyo?#41V/A + -(ㄴ/는)다면서요?, N + -(이)라면서요? (…ekan, rostmi?)…ekan deb eshitdim, shundaymi? (soʻzlovchi boshqa joyda eshitgan narsani tinglovchidan tasdiqlatadi).
- -게 마련이다-ge maryeonida#42V/A + -게 마련이다 (Muqarrar, tabiiyki)muqarrar ravishda / tabiiy holda (harakat yoki holat tabiatan albatta roʻy berishini bildiradi).
- 조차jocha#43N + 조차 (hatto, hatto … ham emas)hatto / hatto … ham emas (eng oddiy yoki kutilgan holat ham amalga oshmaganini taʼkidlaydi).
15-dars: Amalga oshadigan shart va qiyinchiliklarni yengish3 grammatik qoidalar
-거든 bilan amalga oshadigan shart, -아/어 내다 bilan qatʼiyat bilan uddalash va -(이)라든가 / -(ㄴ/는)다든가 bilan misollar sanash.
- -거든-geodeun#44V/A + -거든, N + -(이)거든 (Agar …sa / …gach)agar / …gach (amalga oshadigan shart; bosh gap buyruq, taklif yoki vaʼda/niyat boʻlishi shart).
- -아/어 내다-a/eo naeda#45V + -아/어 내다 (Qatʼiyat bilan uddalamoq)muvaffaqiyatli uddalamoq / oxirigacha chidamoq (kuchli iroda bilan qiyinchiliklarni yengib natijaga erishish).
- -(이)라든가 / -(ㄴ/는)다든가-(i)radeunga / -(n/neun)dadeunga#46N + -(이)라든가, V/A + -(ㄴ/는)다든가 (Masalan… yoki… / …mi, …mi)Masalan… yoki… (koʻp imkoniyatlar orasidan ikki va undan ortiq namunani sanaydi).
Muhim grammatika va TOPIK imtihoni urgʻusi – Yuqori 5
1. Rasmiy sabab, vosita va maqom
★★★★★Qoidalar: N(으)로 인해(서), N(으)로서, V-(으)ㅁ으로써 / N(으)로써
Maslahat: -(으)로서 maqom/rolni, -(으)로써 va -(으)ㅁ으로써 vosita yoki usulni, -(으)로 인해 esa yangilik va inshoda rasmiy sababni bildiradi.
2. Cheklov va muqarrarlik
★★★★★Qoidalar: -(으)ㄹ 뿐이다, -(으)ㄹ 수밖에 없다, -는 한
Maslahat: -(으)ㄹ 뿐이다 = faqat/xolos; -(으)ㄹ 수밖에 없다 = …dan boshqa iloj yoʻq; -는 한 = …ar ekan / sharti bilan.
3. Oʻtmishga oid shart va tabiiy qonuniyatlar
★★★★★Qoidalar: -았/었더라면, -(으)ㄴ/는 법이다, -게 마련이다
Maslahat: -았/었더라면 oʻtmishdagi haqiqatga zid faraz orqali afsusni bildiradi; -(으)ㄴ/는 법이다 va -게 마련이다 tabiiy qonuniyat va muqarrar haqiqatni ifodalaydi.
4. Yuqori darajadagi kuchaytirish va qarama-qarshilik
★★★★☆Qoidalar: 여간 -지 않다, -기가 무섭게, -(으)ㄴ/는데도, -(으)면서도
Maslahat: 여간 doimo inkor (-지 않다) bilan keladi, ammo 'gʻoyat/haddan tashqari' maʼnosini beradi; -기가 무섭게 '…ishi bilanoq' degani.